Min kjære sambuar og intervju-spesialist Kari skriv stundom ned samtalane våre her heime. Resultatet er Dialogbua, der vi alt har lagt ut ei rekkje samtalar:
Eg er, som Høgre, sterkt imot å dela ut frukt og grønt i skulen. Slikt bør elevane skaffa seg sjølve. Arne Næss var i si tid kjend for å ta med studentar på epleslang. Dei som måtte ha moralske innvendingar mot slikt, kan vurdera å gå inn for fleire skulehagar.
I USA tek avisa LA Times skulestatistikk til nye høgder, og kvalitetsvurderer tusenvis av namngjevne lærarar. Det viktigaste funnet ser ut til å vera at lærarar som lukkast i å betra testresultata til ei klasse, har ein tendens til å gjera det same med neste klasse dei får. Eller som Espen Andersen skriv på den lesverdige bloggen sin: Lærerkvalitet viktigere enn alt annet.
Alle er samde om at eit tiltak som tilpassa opplæring er ein god idé, men det skortar på den praktiske gjennomføringa. Når røyster frå høgre ymtar om at kanskje lærarane kunne gjort ein betre jobb, er representantar for skulefolket snare med å slå klubba i bordet. Lærarane gjer så godt dei kan, dei, men dei manglar tid og ressursar.
Fenomenet er velkjent i oljestaten Noreg. Aldri før har vi hatt meir av alt, aldri har vi bruka meir av alt, og aldri har vi mangla meir. Løysinga på dei fleste problem i samfunnet er at staten må ta ansvar og løyva meir pengar.
Kan det tenkjast at denne uendelege tid- og ressursmangelen har andre årsaker enn pengemangel?
Meir pengar får skuleverket kvart einaste år, ikkje minst for at lærarar og andre tilsette skal få lønsveksten som fagforeiningane deira har forhandla fram. Dei ti siste åra har lærarane hatt ei lønsvekst på over 50 prosent, medan prisane på forbruksvarer berre gjekk opp med 23 prosent. Tenk om fagforeiningane ved årtusenskiftet hadde sagt: «Vi treng fleire lærarstillingar for å gjera ein forsvarleg jobb. Difor avstår vi frå lønsvekst utover prisveksten i det nye årtusenet. For medlemene våre er ein god arbeidsplass viktigare enn å stadig auka det private forbruket». Då kunne vi i teorien hatt 27 prosent fleire lærarar i dag!
Ei innvending er at utan lønsvekst i takt med andre yrkesgrupper, ville færre ha lyst til å jobba som lærar. Alle dei nye stillingane ville verta ståande tome, eller fylde opp av lågt kvalifiserte folk. Men kva er det som gjer at læraryrket slit med rekrutteringa – låg løn, eller ei oppfatning om eit yrke med uendeleg skort på ressursar til å gjera ein skikkeleg jobb?
Eg vil tru båe desse faktorane spelar inn, saman med ei lang rekkje andre. Det skulle vera eit argument for at mindre reallønsvekst i det minste burde diskuterast som eit alternativ.
Fleire lærarar per elev kan vi dessutan få utan å tilsetja ein einaste ny lærar. Vi kan heilt enkelt gjera skulen kortare. Den enklaste måten ville vera å gå tilbake til den ni-årige grunnskulen, og slik frigjera lærarkrefter tilsvarande eit heilt trinn på kvar skule. Det er ikkje vanskeleg å tenkja seg at betre oppfylging av kvar elev kan gjera opp for det «tapte» året, og vel så det – Finland har til dømes ni år.
Ein annan måte er å gjera skuledagen kortare. Tenkjer vi oss at elevane på ein skule går seks timar om dagen i dag, kan lærartettleiken doblast ved å kutta skuledagen til tre timar. Den eine halvparten av elevane er på skulen dei fyrste tre timane, den andre halvparten dei neste tre; lærarane går på jobb som før, men underviser to og to i lag.
Eitt år kortare skulegang er kanskje for lite til å få den effekten eg ser føre meg, halvering av skuledagen er kanskje i meste laget, i alle fall til å byrja med. Poenget her, som med lønsveksten ovanfor, er berre å peika på eit særs reelt alternativ som sjeldan vert nemnt i debatten.
Den norske skulen reproduserer og forsterkar sosiale skilnader. Politikarane føreslår ein haug med tiltak for å bøta på dette. Målet er ein skule der heimemiljøet til eleven har minst mogleg å seia for resultata – det vil seia karakterane som opnar eller stengjer dører i det vidare utdanningsløpet.
Det er opplagt at heildagsskule med leksehjelp kan bøta noko på dette. Gje eit barn mindre kontakt med heimemiljøet, og heimemiljøet får mindre å seia. Skulle vi verkeleg ta mål av oss å jamna ut elevmassen, må obligatorisk internatskule for alle vera tingen. Heldigvis innser dei fleste at det finst grenser for kor mykje vi kan halda born på skulen.
Det politikarar og skulefolk har ein tendens til å oversjå, er at folk med lite formell utdanning fyller heilt sentrale funksjonar i samfunnet.
Skal vi tru den offentlege debatten, er den største utfordringa for den norske skulen middelmåtige PISA-resultat, manglande disiplin, for dårlege lærarar og (naturlegvis) for lite pengar. Alt dette bleiknar likevel om vi samanliknar måten skulen er organisert på med samfunnet rundt.
Skuleverket fungerer framleis som ein sentralstyrt, industriell planøkonomi – ein organisasjonsmodell som vi med god grunn har gått bort frå i resten av samfunnet. Ny teknologi har opna for personleg tilpassing i ein grad som var utenkjeleg i industrisamfunnet på 1900-talet. Ansvarsfråskrivinga og mangelen på glød og entusiasme i skulen kan sjåast som eit teikn på at eit faststivna skuleverk er i ferd med å verta irrelevant for samfunnet.
I wrote this back in 2005. Can’t remember whether it was made public in any way.
It’s «Little Christmas Eve», as December 23rd is known in Norway. Tomorrow is the great celebration. Our already sky high consumption will make another jump, as Norwegian families gather, eating tons of meat and drinking gallons of alcoholic substances. Many will make their annual pilgrimage to their parish church, to hear about the supposed reason for the celebration — the birth of Jesus Christ, some 2000 years ago. But is it really?
Eg var på farten og fekk ikkje lagt ut noko filmtips førre laurdag. Sidan eg nett er komen tilbake til Oslo, gjer eg det lett for meg denne gongen, og plagierer eit tips frå bloggen Karibua (som intervjua meg tidlegare i haust). Dokumentaren Åra som går er ei sterk innføring i den hårreisande konstruksjonen som er norsk narkotikapolitikk:
